Dossier vrijheid
Ieder mens wil leven in vrijheid. Toch komt in de zorg nog regelmatig vrijheidsbeperking voor. In de geestelijke gezondheidszorg heet dit vaak dwang en drang. Lees hier de mening van LOC en over zorginstellingen die het anders doen.
Artikelen uit Zorg & Zeggenschap
Het LOC-tijdschrift Zorg & Zeggenschap bevat regelmatig artikelen over vrijheid en het terugdringen van dwang en drang en vrijheidsbeperking.
In de kolom hiernaast vindt u artikelen uit 2012.
Hieronder staan nog enkele interessante artikelen uit Zorg & Zeggenschap 12, februari 2011:
Online artikelen over vrijheid en vrijheidsbeperking
Dwang en Drang - Vrijheidsbeperking
Vrijheidsbeperkende handelingen zijn afzondering, separatie (eenzame opsluiting), fixatie (vastbinden) en het onder dwang toedienen van eten en drinken. In de geestelijke gezondheidszorg wordt vrijheidsberperking vaak dwang en drang genoemd.
Terugdringen
Net als veel andere organisaties zet LOC zich in voor het terugdringen van gebruik van dwang- en drangmaatregelen. Dwang en drang zouden vaak niet nodig zijn als hulpverleners in een vroegtijdig stadium kwalitatief goede zorg zouden leveren. Daarnaast is het belangrijk dat cliënten in een crisissituatie zoveel mogelijk de eigen regie in handen kunnen houden.
Onmenselijk
Er is steeds meer aandacht voor het onmenselijke karakter van separeren.
- Zo doen ruim 40 instellingen mee met het ‘project Dwang en drang’ van branchorganisatie GGZ Nederland. Uit tussentijdse rapportages blijkt dat personeel bewuster wordt. En dat het aantal separaties afneemt. Niet alle instellingen voeren de registraties op dezelfde manier uit. Vergelijken tussen instellingen is daardoor niet goed mogelijk .
- Een parallelproject van de Werkgroep Dwang en drang van het Platform GGZ mikt op die instellingen die niét meedoen aan het project van GGZ Nederland. Daaronder vallen psychiatrische afdelingen van algemene ziekenhuizen. Ook dit project gaat om bewustwording en een maken van ander beleid op het gebied van separeren.
- De Inspectie voor Volksgezondheid ist een eigen project gestart waar zij via thematisch inspectiebezoek ‘separeren op de eerste dag van opname’ onderzoekt of sprake is van preventieve maatregelen en alternatieve interventies. In november kwam een rapport uit van de Inspectie met zogeheten ‘good practices’.
Nieuwe wet in de maak
Wetgeving
Vrijheidsbeperking is geregeld in de Wet bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz). De wet geldt in de geestelijke gezondheidszorg, de verpleging en verzorging en verstandelijk gehandicaptenzorg.
Het kabinet aan een regeling die de huidige wet BOPZ kan vervangen. LOC was bij de debatten over de nieuwe wet in de Tweede Kamer aanwezig en is in de belangenbehartiging hier actief mee bezig. De Tweede Kamer heeft in oktober 2008 een motie aangenomen voor een inventarisatie van alternatieven voor dwang en de toepassing hiervan. De resultaten moeten bij de nieuwe wet betrokken worden en de Kamer verwacht verslag uiterlijk bij de indiening van de nieuwe wet. Ook heeft zij haar standpunten duidelijk gemaakt aan minister en Tweede Kamer. LOC is van mening dat de legitimering van de wetgeving ontbreekt zolang de zorg van onvoldoende kwaliteit is.
Recht op vrijheid
Mag een instelling vrijheidsbeperkende maatregelen toepassen zoals vastbinden of opsluiten? Nee! Maar wat kan de familie daaraan doen? En de cliëntenraad?
Het komt regelmatig voor dat cliënten in de Geestelijke gezondheidszorg (GGz) in hun vrijheid beperkt worden. Ook in de Verpleging & verzorging (V&V) past men vrijheidsbeperkingen toe. Inplaats van over ‘Vrijheidsbeperkende maatregelen’ spreekt men ook van ‘dwang’.
Voorbeelden van beperkingen zijn fixeren (vastbinden) en separeren (afzonderen). Het doel van een beperking is vaak het veranderen of voorkomen van bepaald gedrag. Dit uit het oogpunt van veiligheid en gevaar. Vrijheidsbeperkingen schenden een grondrecht. In de Europese grondwet staat dat iedereen recht heeft op vrijheid en veiligheid. Wanneer we ervan uitgaan dat het niet normaal is om een deur op slot te doen of iemand vast te binden in zijn stoel, moeten we alles doen om dat te voorkomen.
Wat kan de familie doen?
Verzorgers en artsen willen graag dat familie instemt met de vrijheidsbeperking. Zij kijken vooral naar de veiligheid en willen de patiënt of bewoner beschermen. Veel familieleden weten niet dat de verzorging in wil grijpen in een grondrecht. En dat de maatregelen slecht zijn voor het welzijn van hun familielid. Zowel geestelijk als lichamelijk. Ga dus nooit zomaar akkoord. Vraag naar alternatieven, vraag naar het gevaar. Is het wel gevaar en wat kan er gebeuren? Familie kan ook aangeven dat zij niet willen dat hun naaste in zijn vrijheid wordt beperkt.
Wat kan de cliëntenraad doen?
De laatste jaren zijn veel instellingen druk bezig separeren en gebruik van de Zweedse band te verminderen. In de GGz heet het project Dwang & Drang. In de V&V heet het Ban de band. Zorgaanbieders moeten cliëntenraden hierbij betrekken. Deze projecten vallen onder het algemeen beleid op het gebied van de veiligheid. De cliëntenraad heeft over het veiligheidsbeleid verzwaard adviesrecht (artikel 3 lid 1 onder i van de Wet medezeggenschap cliëntenzorginstellingen).
Cliëntenraden zouden zich intensief bezig moeten houden met het beleid rond vrijheidsbeperkingen. Zet het op de agenda, vraag naar het beleid, vraag naar de cijfers, ga op zoek naar alternatieven, ga in de werkgroep zitten. Het gaat immers over het ingrijpen in een belangrijk grondrecht: het recht op vrijheid en veiligheid.
Vrijheidsbeperkende maatregelen
LOC wil bijdragen aan de kwaliteit van leven van mensen die afhankelijk zijn van zorg. Kunnen leven in vrijheid - ook als je zorg nodig hebt - is voor de kwaliteit van leven erg belangrijk. Het gevoel dat het beperken van vrijheid oproept bij mensen zit diep. Het roept angst op waardoor mensen gefrustreerd raken. En het gedrag dat 'ongewenst' is, wordt versterkt.
Mensen met dementie willen zich - net als u en ik - gelukkig voelen. Het gevoel hebben dat zij van betekenis zijn voor hun omgeving. En om een waarde-vol leven te kunnen leiden - al is het mischien anders dan voorheen - moet je kunnen leven in vrijheid.
Vanuit deze visie vindt LOC dat zorginstellingen geen of zo min mogelijk vrijheidsbeperkende maatregelen moeten toepassen. Er zijn tal van manieren om cliënten veiligheid te bieden, waarmee de bewegingsvrijheid niet of veel minder wordt aangetast.
Meer informatie over initiatieven, gericht op het terugdringen van vrijheidsbeperkende maatregelen:
Nieuws
Zorg & Zeggenschap vanaf nu door leden online te lezen
Zorg & Zeggenschap, het tijdschrift van LOC, is vanaf nu in zijn geheel gratis online te lezen door onze leden. Leden van bij LOC aangesloten raden hoeven hiervoor slechts geregistreerd en ingelogd te zijn op de website.
Zorg & Zeggenschap komt vijf keer per jaar uit en wordt dan verstuurd naar alle bij LOC aangelosten cliëntenraden. Omdat onze website een steeds belangrijkere spil wordt in het werk van LOC, bieden we vanaf het nieuwste exemplaar (het mei-nummer) het tijdschrift ook in z'n geheel aan op de LOC-site.
Stigmatisering
Het nieuwste nummer van Zorg & Zeggenschap gaat over stigmatisering, tevens het thema van de Week van de Psychiatrie afgelopen maart. Aan de orde komt onder meer stigmatisering bij arbeidsbeperkingen en Wajong, een impressie van de Breingeindag over stigmatisering. En een artikel over de LOC-visie op stigmatisering en vooroordelen.
Het gehele mei-nummer van Zorg & Zeggenschap is online te lezen via deze link (klik hier). Bent u nog niet geregistreerd en/of ingelogd, lees dan eerst de uitleg in het kader rechts.
Jongeren met lichamelijke beperking maken film over hun leven
In het kader van het PARTNER-project hebben jongeren met een lichamelijke beperking een film gemaakt over hun leven. Hierin worden verschillende jongeren van het activiteitencentrum de Buitenveldert van de Osiragroep uit Amsterdam gevolgd. Deze film is nu te zien via Youtube.
In de film laten jongeren zien hoe het is om in een rolstoel te zitten en welke problemen je tegen komt. Ze laten twee stagiaires in een rolstoel naar de supermarkt gaan om ze de ervaring van een rolstoel te geven.
Wat is de PARTNER interventie?
De film is onderdeel van PARTNER. De PARTNER interventie is een werkwijze voor samenwerking en partnerschap tussen cliënten en professionals. In de PARTNER interventie vormen cliënten in zorginstellingen een krachtige groep rondom een door hen gekozen onderwerp dat allen raakt. Bijvoorbeeld de maaltijden, sociale omgang, activiteiten. Vanuit hun gedeelde ervaringen ontstaan een gemeenschappelijke droom en ideeën voor verbeteracties. Cliënten, medewerkers, leidinggevenden en vrijwilligers pakken samen de verbeteracties op om de dromen te verwezenlijken. De PARTNER interventie is een aanvulling op en ondersteuning van het werk van cliëntenraden. Ook LOC is één van de deelnemers in het projectteam van PARTNER. LOC is actief bezig om passende medezeggenschap op de kaart te zetten onder meer met een training en een handreiking 'Passende medezeggenschap'. Zie voor meer passende medezeggenschap ook het groene kader rechts.
Bekijk de film rechts boven op deze pagina of via deze link (klik hier)
28 januari inspiratiebijeenkomst 'Veiligheid in de jeugdzorg'
Jongeren, ouders, bestuurders, managers en beleidsmedewerkers zijn welkom bij de laatste inspiratiebijeenkomst 'Veiligheid in de jeugdzorg'. De bijeenkomst, georganiseerd door de werkgroep cliëntenbeleid samen met het Stadsgewest Haaglanden, is op maandag 28 januari 2013 van 17.00 tot 20.00 uur, in de kantine van het Stadsgewest. De bijeenkomst is besloten voor voor ouders en jongeren die al participeren.
Veiligheid is een actueel onderwerp. Al jaren zijn overheden, bestuurders en medewerkers bezig met het verbeteren van de veiligheid in de jeugdzorg. Dan kan het gaan het om brandveiligheid, voorkomen van diefstal, bespreekbaar maken van het leefklimaat of pesten, het afnemen van de veiligheidsbarometer of het opstellen van protocollen rond mishandeling en misbruik. Op veel verschillende manieren zijn het Stadsgewest en de instellingen de afgelopen jaren bezig geweest met dit onderwerp.
Veiligheid bespreekbaar maken
28 januari gaat het er over om werk te (blijven) maken van veiligheid en dat vooral te doen door jongeren en ouders daarbij te betrekken en te zorgen voor een klimaat waarin veiligheid bespreekbaar is. Het programma begint om 17.30 uur (inloop vanaf 17 uur). Daarna is er onder andere een verhaal over wat er op grond van het kinderrechtenverdrag onder veiligheid verantwoorde zorg en participatie wordt verstaan. Is er een rondje langs verschillende instellingen over wat zij aan veiligheid doen en met welk voorbeeld willen zij de anderen inspireren. En kan er gekozen worden uit een aantal workshops: 1. brandveiligheid (door Hetty Jobse van LCFJ), 2. internetveiligheid (JIP Den Haag), 3. bespreekbaar maken van de veiligheid in de instelling (Ellen van der Kooij, de Jutters) en 4. jongeren een stem geven in veiligheidsbeleid (Joyce Brummelman en Maartje Berger (DCI).
De inspiratiebijeenkomst vindt plaats in: Grote Marktstraat 43, 2511 BH Den Haag (4e etage, melden bij de receptie). Zie voor een routebeschrijving: www.haaglanden.nl.
[Update] Vastbinden echt de wereld uit!
In 2013 moet vastbinden van mensen met dementie eindelijk echt de wereld uit! Dat vinden de dementieorganisaties Alzheimer Nederland, Innovatiekring Dementie (IDé) en LOC Zeggenschap in zorg als reactie op het IGZ-rapport over terugdringen van vrijheidsbeperking. Een link naar het rapport is nu toegevoegd.
Het rapport van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) dat donderdag 20 december 2012 uitkwam, maakt duidelijk dat zorginstellingen stappen voorwaarts hebben gezet in het terugdringen van vrijheidsbeperking, maar nog lang niet genoeg. Nog steeds worden mensen met dementie vastgebonden, terwijl in 2008 al is afgesproken om daarmee te stoppen.
Zorg moet erop gericht zijn om de kwaliteit van leven te verbeteren, niet af te breken. Vastbinden leidt tot lichamelijke en geestelijke verzwakking en afhankelijkheid. Mensen met dementie zijn kwetsbaar en leven in permanente onzekerheid. Vastbinden verergert dit. Leven in vrijheid is een grondrecht, ook voor mensen met dementie. Vastbinden hoort daar niet bij.
Alzheimer Nederland, Innovatiekring Dementie (IDé) en LOC Zeggenschap in zorg roepen zorgverleners, bestuurders en brancheorganisaties op om zich sterker in te zetten voor het terugdringen van vrijheidsbeperking in de zorg.
Intentieverklaring
In 2008 ondertekenden branche-, beroeps- en cliëntenorganisaties in de ouderen- en gehandicaptenzorg samen met de IGZ de intentieverklaring Zorg voor vrijheid. Doel was om vóór 2012 te stoppen met vastbinden, zonder dat daarvoor kalmerende medicijnen in de plaats komen. Ook nam de sector zich voor om andere vormen van vrijheidsbeperking fors terug te dringen. Het is nu eind 2012.
Achterblijvers
Vandaag kwam de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) naar buiten met resultaten van een nieuw onderzoek onder 178 willekeurige zorginstellingen in de ouderen- en gehandicaptenzorg. Hieruit blijkt dat er instellingen zijn die niet meer vastbinden, maar dat velen die doelstelling ook nog niet halen. Bij de achterblijvers wordt vaak te weinig zorgvuldig gewerkt aan terugdringen van goede oplossingen, zo stelt de inspectie. Alzheimer Nederland, IDé en LOC vinden – net als de IGZ - dat de achterblijvers zich meer moeten inzetten door beter beleid, door tijdig externe deskundigheid in te schakelen en medewerkers te scholen.
Leven in vrijheid!
De goede voorbeelden uit het onderzoek laten wederom zien dat het mogelijk is om het vastbinden af te schaffen. Een kwestie van wil en inzet in de organisatie, aldus de inspectie. IGZ bevestigt hiermee de uitkomsten van het Exbelt onderzoek van de Universiteit Maastricht (2010).
De branche- en beroepsorganisaties kunnen aan het terugdringen van vrijheidsbeperking een actieve bijdrage leveren door scholing en een openbare registratie van vrijheidsbeperkende maatregelen in te voeren. Alzheimer Nederland, Innovatiekring Dementie en LOC Zeggenschap in zorg roepen alle betrokkenen op om zich daarvoor in te zetten. Zij willen daarvoor ook hun eigen expertise graag inzetten.
Wetgeving en actieplan
De drie organisaties constateren dat de wetgeving rond vrijheidsbeperking niet meer past bij de moderne inzichten. 17 oktober jl. hebben Alzheimer Nederland, IDé en LOC daarom de Tweede Kamer opgeroepen het voorstel voor de nieuwe wet Zorg en dwang snel te behandelen. Daarnaast vinden de drie organisaties het noodzakelijk dat er een landelijk actieplan komt om de doelstellingen van Zorg voor Vrijheid alsnog te realiseren.
Kunstproject Open UP vraagt aandacht voor separatie
Vindt u het belangrijk dat separatie: het eenzaam opsluiten van mensen in een isoleercel, niet meer wordt toegepast? Help dan mee Open UP voor elkaar te krijgen. Open UP is een kunstproject dat aandacht geeft aan het opheffen van separatie.
Kunstenaars en medewerkers, cliënten en familie, worden uitgenodigd hun creatieve steentje bij te dragen aan een verandering in de dagelijkse praktijk van eenzame opsluiting. Hoe? Door op een creatieve manier te laten zien wat ‘contact’, ‘gastvrijheid’ of ‘isolatie’ betekent.
Wat gaat er gebeuren?
Kunstenaars zullen de eerste twee weken ter plekke een kunstwerk maken. Zij vormen een inspiratiebron voor de deelnemers aan de workshops, je kunt gaan kijken en praten. En cliënten, medewerkers en familie volgen workshops waarin ze kunnen tekenen, schilderen, bouwen of spelen, en tonen hun werk de laatste twee weken. Ook dan kan iedereen komen kijken en praten.
De instelling wordt uitgenodigd om zelf actief mee te doen door tijdens Open UP in teams en met cliënten te praten over de thema’s. Er kunnen maximaal 10 instellingen mee doen.
Geef het door aan uw Raad van bestuur
Vindt u het belangrijk dat Open UP kan plaatsvinden? Doe dan voor 15 november een verzoek bij de Raad van bestuur van uw instelling; vraag of zij deelnemen aan Open UP! Heeft u vragen? Mail info@dfrenay.nl of bel even 0651540254.
Onderzoek separeren
Geen Zweedse band
Zorg voor vrijheid
Leven in vrijheid
Voor mij staat leven in vrijheid binnen de ouderenzorg voor menselijke waardigheid. Lees de mening van Robbert Huijsman over vrijheid en vrijheidsbeperking in zijn nieuwste blog: Leven in vrijheid een ideaalbeeld van succesvol ouder worden?