Scheiden van wonen en zorg

Koppelen huur en zorg: mag dat?

Wanneer iemand opgenomen is in een zorginstelling zijn het wonen en de zorg gekoppeld. Scheiden van wonen en zorg houdt in dat wonen en zorg losgekoppeld worden en dat iemand een huurovereenkomst heeft én een zorgverleningsovereenkomst. Het komt voor dat in de huurovereenkomst (met aanhangsel) is bepaald bij welke zorgaanbieder de zorg wordt afgenomen of moet worden afgenomen. Dat noemen we ook wel koppelverkoop of gedwongen winkelnering.

De vraag is of dat mag. Die vraag is niet eenvoudig met een ja of nee te beantwoorden. Van belang is wat het zwaarst weegt. Het wonen of de zorg. Ook de formulering van de bepalingen in de overeenkomst en het aanhangsel zijn belangrijk.

Er zijn twee uitspraken over de koppeling van huur aan zorg. In de eerste zaak van een thuiszorgorganisatie tegen een verhuurder heeft de rechter de thuiszorgorganisatie in het gelijk gesteld omdat het verplicht afnemen van zorg bij een bepaalde aanbieder in strijd met de Mededingingswet is. In hoger beroep is de verhuurder in het gelijk gesteld omdat de koppelverhuur over een heel klein deel van de markt ging en niet voor alle huurders gold. In de tweede zaak van een zorgaanbieder tegen een cliënt/huurder die de rekeningen niet betaalde, heeft de rechter de zorgaanbieder in het gelijk gesteld. De zorgaanbieder heeft geen onredelijk voordeel. U kunt de uitspraken vinden door op internet te zoeken op 'LJN: AR5582' en op 'LJN: BZ3422'. 

Via deze links vindt u meer informatie over het onderwerp:

• Wat mag en kan bij koppelen van huur- en zorgcontracten?
• Juridische aspecten van klantenbinding bij scheiden van wonen en zorg
• Publicatie Woonzorgcomplexen (Twee uiteenzettingen over mededingingsrechtelijke aspecten en contractuele aspecten van samenwerking tussen zorginstellingen en woningcorporaties).

Indien u hiermee te maken krijgt dan stellen we het op prijs als u ons daarvan op de hoogte stelt. U kunt dat doen door een mail te sturen aan vraagbaak@loc.nl.

LOC over extramuraliseren: ook andere woonvormen mogelijk laten blijven

LOC heeft veel bezorgde reacties van cliënten, hun familie en van cliëntenraden ontvangen over de plannen om versneld te extramuraliseren; het streven om zorg buiten de muren van instelling te bieden. LOC stuurde daarovereen brief aan de Tweede Kamer. Waarin we de randvoorwaarden bespreken die geregeld moeten zjin voordat dit beleid ingaat. >> lees verder of download hier de brief aan de Tweede Kamer.

Bevoegdheden bewonerscommissie en cliëntenraad

Welke bevoegdheden heeft een bewonerscommissie of bewonersraad van een woon-zorgcomplex?Dat verschilt. Wanneer er ook een cliëntenraad is heeft de bewonerscommissie voornamelijk bevoegdheden op het gebied van wonen. Wanneer er geen aparte cliëntenraad is zijn de bevoegdheden samengevoegd. De bevoegdheden staan voor beide gevallen in dit schema.

Model-overeenkomsten commissies/raden woon-zorgcomplexen

LOC en de Woonbond maakten verschillende model-reglementen. Deze modellen zijn bedoeld als handleiding of voorbeeld voor het afsluiten of aan­passen van een overeenkomst. Kies hieronder het reglement dat past bij uw organisatie.

• Model-reglement voor een gezamenlijke bewonersraad wonen en zorg.
• Model samenwerkingsovereenkomst bewonersraad in woon-zorgcomplex en verhuurder /zorgaanbieder/zorgaanbieders
• Model-samenwerkingsovereenkomst cliëntenraad – zorgaanbieder – verhuurder - welzijnsstichting
• Reglement cliëntenraad en samenwerkingsovereenkomst met zorgaanbieder
• Medezeggenschapsmogelijkheden bij gemengde complexen

Medezeggenschap in een woon-zorgcomplex: complexe zaak!

Verzorgingshuizen en zorginstellingen die zorg aan huis leveren moeten een cliëntenraad hebben. Dat is geregeld in de Wet medezeggen­schap cliënten zorginstellingen (Wmcz). Woningcorporaties moeten een huurders­organisatie hebben. En ze moeten bewoners van een woon-zorgcomplex in de gelegenheid stellen een bewonerscommissie te vormen. Dat staat in de Wet op het overleg huurders - verhuurder (de 'Overlegwet'). Huurders van een woon-zorg­complex hebben dus voor overleg met de verhuurder te maken met de Overlegwet. En als ze daarnaast ook zorgcliënt zijn hebben ze voor overleg met de zorgaan­bieder te maken met een cliëntenraad volgens de Wmcz.

Varianten van medezeggenschap

Er zijn verschillende manieren om de belangen van zowel huurders als cliënten te behartigen. We noemen de meest voorkomende varianten.

1. Het is mogelijk één overlegorgaan in te stellen dat zowel cliënten als huurders vertegenwoordigt. In verzorgingshuizen met aanleunwoningen is dat vaak ook de praktijk. De cliëntenraad behartigt zowel de belangen van de zorgcliënten als van de huurders van de aanleunwoningen. Maar in woon-zorgcomplexen zijn er uitsluitend (of in hoofdzaak) huurwoningen. Soms is de verhuurder dezelfde rechtspersoon als de zorgaanbieder.  Dan kunnen cliënten-  en bewoners­belangen worden gebundeld in één cliëntenraad of bewonerscommissie.  Zo’n “bewonersraad” kan zich uitsluitend op de Wmcz baseren. Maar het is ook mogelijk om de  bevoegdheden van de Overlegwet toe te voegen aan de bevoegdheden  van de Wmcz. Overleg vindt plaats met de zorgaanbieder / verhuurder over huurzaken of zorgzaken. Ook is dit model mogelijk wanneer zorgaanbieder niet ook de verhuurder is. De bewonersraad overlegt dan met de zorgaanbieder over zorgzaken en met de verhuurder (woningcorporatie) over huurzaken. Binnen dit model hoeft zo’n brede 'bewonersraad' niet een grote groep te zijn. En vaak lukt dat ook niet. De raad kan bestaan uit een kleine kerngroep. Daarom­heen kunnen adviescommissies worden ingesteld die bestaan uit mensen met specifieke kennis van of belangstelling voor bijv. zorgzaken of woonzaken.
2. Een tweede mogelijkheid is dat binnen het woon-zorgcomplex zowel een cliëntenraad als een bewoners­commissie actief is. De cliëntenraad vertegenwoordigt de zorgvragers en gaat over 'zorgzaken' in gesprek met de zorgaanbieder. Rechten en bevoegdheden liggen vast in een reglement dat is gebaseerd op de Wmcz. Daarnaast is er een bewonerscommissie. Die overlegt over huurzaken met de woning­corporatie. De werkwijze ligt vast in een reglement dat is gebaseerd op de Overlegwet. Cliëntenraad en bewonerscommissie kunnen (deels) uit dezelfde mensen bestaan en overleggen periodiek met elkaar over afstemming van werkzaamheden.
3. Als derde variant noemen we twee mogelijkheden. Ofwel er is een cliëntenraad voor de belangen van de zorgvragers binnen het complex en de centrale huurders­organisatie van de woningcorporatie behartigt de belangen van de huurders. Dan is er geen bewonerscommissie. Ofwel een bewonerscommissie behartigt de huurders­belangen op complexniveau en de centrale cliëntenraad van de zorginstelling behartigt de belangen van cliënten op centraal niveau. In dat geval is er geen lokale cliëntenraad.

Passende vormen van medezeggenschap

Niet alleen cliënten en huurders gaan op zoek naar nieuwe vormen van medezeg­gen­schap. Ook zorgaanbieders en verhuurders zoeken naar nieuwe wegen om in contact te komen met hun klanten en hun beleid zoveel mogelijk in overleg met hen vorm te geven. Als het niet lukt in een woon-zorgcomplex een cliëntenraad, bewoners­commissie of een bewonersraad van de grond te krijgen zijn er alternatieven. Belangrijk is dat dat in nauwe samenwerking gebeurt met de bestaande centrale cliëntenraad en / of huurders­organi­saties. Enkele mogelijke vormen zijn:

• Een klankbordgroep van bewoners
• Een jaarlijkse relatiedag met alle cliënten en huurders
• Themabijeenkomsten over actuele onderwerpen rondom wonen en zorg
• Een digitaal klantenpanel
• Een bijeenkomst waarbij alle huurders hun wensen kenbaar kunnen maken
• Regelmatig overleg met een kerngroep van bewoners
• Kansenspel waarbij aan huurders en cliënten wordt gevraagd welke kansen de woningcorporatie en zorginstelling de komende vijf jaar moeten benutten
• Tweewekelijks spreekuur voor cliënten en huurders
• Op huisbezoek bij huurders om individuele wensen rondom wonen, zorg en welzijn in kaart te brengen.

Uit deze voorbeelden blijkt dat er niet één zaligmakende manier is om de medezeggenschap te regelen bij scheiden van wonen en zorg. Elke situatie vereist maatwerk. Met de modellen die LOC en Woonbond hebben ontwikkeld kan in ieder geval een aantal zaken formeel worden geregeld. Of dat ook in uw situatie past moet uit de praktijk blijken.

Extramuralisering van de de zorgzwaartepakketten 1, 2, 3

In de aanloop naar het algemeen overleg op 10 oktober 2012 van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de extramuralisering van de de zorgzwaartepakketten 1, 2, 3, stuurde LOC een brief naar de Tweede Kamer. Daarin staat dat LOC verheugd is dat de regering goed heeft geluisterd naar eerdere kanttekeningen bij de plannen voor extramuralisering. Vooral het uitstel van maatregelen rond zorgzwaartepakkket 3 is verstandig. Er zullen volgens ons eerst alternatieven moeten komen om het schrappen van zorgzwaartepakket 3 mogelijk te maken. LOC pleit er dan ook voor om in de komende periode een breed actieplan op te zetten voor extramuralisering. >> lees verder of download hier de brief aan de Tweede Kamer

Samenwerking met de Woonbond

Het scheiden van wonen en zorg roept veel vragen op. Om daarop zoveel mogelijk antwoord te geven heeft LOC vijf bijeenkomsten over dit onderwerp georganiseerd. Deze serie bijeenkomsten hebben we samen met de Nederlandse Woonbond in het afgelopen najaar georganiseerd. Hier vindt u de presentatie van LOC over de aangekondigde maatregelen en de gevolgen daarvan voor de cliënt. En hier de presentatie van de Woonbond over de medezeggenschap bij scheiden van wonen en zorg.

Inkomensgevolgen van de maatregelen

LOC voorziet dat de inkomensgevolgen van deze maatregelen voor mensen met een kleine beurs slecht zullen uitpakken. Daarom  hebben we – samen met de Woonbond en het Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO) – een brief gestuurd naar de Tweede Kamer. Daarin vragen we deze maatregelen pas door te voeren als er een helder inzicht is in de - vooral financiële - gevolgen ervan voor de cliënt. U vindt deze brief hier.

LOC Zeggenschap in zorg - Churchilllaan 11 (16e etage), 3527 GV  Utrecht - (030) 284 32 00 - webmaster@loc.nl